De kunst van het perkament maken

Een Inleiding
Zelfs in winkels voor grafische materialen krijg ik soms te horen: "Perkament? Dat is toch een soort papier?". Een begrijpelijk misverstand want perkament is een vrij onbekend materiaal. Daarbij komt ook al weet hij dat perkament gemaakt wordt van dierenhuid, hij er meestal niet mee kan werken, omdat hij de eigenschappen ervan niet kent. Daarom ga ik er in deze inleiding vanuit dat u nog vrijwel niets van perkament afweet.
Mijn eigen kennis over dit onderwerp heb ik uit diverse bronnen verkregen. In het begin via mijn bijvakstudie paleografie en codicologie aan de Universiteit van Leiden. Deze kennis heb ik door studie van de literatuur en mijn kontakten met kenners in binnen- en buitenland kunnen uitbreiden. Het belangrijkste heb ik echter geleerd door nu al meer dan twintig jaar, vanaf 1978 zélf perkament te maken.
Het gebruik van perkament behandel ik niet. Dat is het terrein van boekbinders, kalligrafen en restauratoren, om niet te spreken van boekdrukkers, etsers en zeefdrukkers. (Weten die laatste drie groepen ambachtsmensen eigenlijk wel dat perkament een schitterend basismateriaal voor ze is?). Hier wil ik alleen beschrijven hoe perkament wordt gemaakt. Nog één ding moet mij, voor we beginnen, van het hart. Rond perkament hangt een sfeer van heiligheid, van ontzag. Alsof je het materiaal nauwelijks mag aanraken. Die houding zou ik graag willen doorbreken. Bij de demonstraties die ik wel eens geef, kun je de smurrie van dichtbij zien en ruiken. Als iemand dan zegt dat hij er niets meer aanvindt beschouw ik dat als een compliment. Het gaat immers ook om een vieze en tamelijk lugubere bezigheid. De perkamentmaker staat in een kwade reuk. Hij werkt temidden van vet en verrotting, van maden en mest. Het gaat over dode en gedode dieren, al of niet uitgebloed. Over kadavers, darmen en abortieven. Kortom, over de producten van een dierensloperij.

Ik wil erachter komen hoe perkament in het verleden werd gemaakt. Met die kennis kunnen oude manuscripten dan op verantwoorde manier worden gerestaureerd. Via deze internet-site wil ik geregeld documenten publiceren en u van mijn vorderingen op de hoogte houden. Op het moment maak ik perkament volgens middeleeuwse recepten, zoveel mogelijk met gereedschappen zoals die in die periode werden gebruikt. Maar er is nog veel te ontdekken. Zo is het voor mij nog steeds een raadsel hoe het middeleeuwse vliesdunne perkament van de zogenaamde Parijse bijbeltjes gemaakt is. Wel weet ik dat het niet alleen maar kalf-abortief perkament is (gemaakt van de huid van doodgeboren kalveren), zoals zo vaak vermeld wordt, daarvoor is het veel te dun. Ook is niet definitief opgelost (hoewel ik enige vordering heb gemaakt), hoe perkament vóór de derde eeuw gesplitst werd. Maar andere zaken heb ik wel gevonden zoals bijvoorbeeld

• Hoe maak je transparant perkament?
• Hoe wordt goldbeaters skin gemaakt?
• Hoe maakte Edwards of Halifax (eind achttiende eeuw) zijn plaatselijk transparante perkamenten boekbanden?

Ook heb ik perkament gemaakt met middelen zoals die vóór de derde eeuw gebruikt werden. Dat wil zeggen, zonder gebruik van gebluste kalk. Dit is van groot belang voor onze kennis van dokumenten die uit die periode bewaard zijn gebleven, zoals de Dode Zee rollen. Reconstructie van de methoden van perkamentfabricage uit die periode kan een bijdrage betekenen voor de restauratie en het behoud van die documenten. Het verven van perkament met plantaardige en dierlijke verfsoorten interesseert mij ook. Op dit gebied is ons een rijke schakering van recepten en stoffen overgeleverd. Mijn belangstelling voor perkament heeft ertoe geleid dat ik op bescheiden schaal in perkament handel. De ondervinding leert dat de uitwisseling van kennis tussen maker en gebruiker zeer zinvol is. Uw kommentaar en vragen worden daarom zeer op prijs gesteld.

Met vriendelijke groet,
Z.H. de Groot
Heemraadssingel 255a
3023 CE Rotterdam

telefoon: 010-4253924
fax: 010-4765560