Perkament, hoe het gemaakt wordt.

De vervaardiging van perkament

Bij het maken van perkament: ga ik uit van middeleeuwse recepten, zoals deze heel beknopte:

Hoe perkament moet worden gemaakt
Plaats (de huid) in kalkwater en laat deze daar gedurende drie dagen in staan. Span hem daarna op een frame en schraap hem aan beide zijden met een scherp mes en laat hem drogen. Bewerk hem zo veel als je wilt om hem om de cylinder te wikkelen en beschilder de rol met je kleuren.

Lucca handschrift, codex 490
Bibliotheek Cap. Lucca, ff. 21-25
Achtste eeuw Latijn

Voor een globale bespreking van het perkament maken ga ik uit van een iets uitgebreider middeleeuws recept uit de vroege twaalfde eeuw. Dit recept beschrijft een basismethode. Zo wordt perkament nog steeds gemaakt, door mijzelf en door een klein groepje perkamentmakers over de hele wereld. Variaties hierop komen later aan de orde. Laten we om te beginnen kijken naar het basismiddel waarmee perkament bereid wordt. Dat is gebluste kalk en het gebruik ervan is zo belangrijk dat de definitie van perkament luidt:

Perkament is een met gebluste kalk bewerkte huid die in gespannen staat gedroogd is.

Het recept dat we stap voor stap gaan volgen, behoort tot de meer gedetailleerde voorschriften. Het is uit de 12e eeuw. Delen van de tekst vormen in deze site een verbinding naar meer gedetailleerde informatie.

'Neem geitevellen ( 1 ) en laat ze een dag en een nacht weken in water ( 2 ). Haal ze er dan uit en spoel ze tot het water helder blijft.
Maak een heel nieuw bad van niet al te verse kalk en water en meng dit heel goed door elkaar zodat het een dikke vloeistof wordt. Doe de huiden erin, aan de vleeszijde samengevouwen. Roer twee- of driemaal per dag met een stok, gedurende acht dagen en 's winters tweemaal zo lang
( 3 ).
Dan moet je de huiden eruit halen en ontharen ( 4 ). Gooi de inhoud van het bad weg en herhaal het proces met dezelfde hoeveelheden water en kalk. Leg de huiden in het kalkwater en roer eenmaal per dag gedurende acht dagen
( 5 ) zoals eerst.
Haal ze er dan uit ( 6 ) en spoel tot het water tamelijk schoon blijft. Leg de huiden dan in een ander bad met schoon water en laat ze twee dagen staan ( 7 ).
Haal ze er dan uit, maak de touwen vast en span ze op een raam ( 8 ).
Droog ze, schraap ze dan af met een scherp mes, waarna ze twee dagen in de schaduw moeten staan ( 9 ).
Bevochtig ze met water en schuur de vleeskant met puimsteenpoeder ( 10 ). Besprenkel ze na twee dagen weer met water en maak de vleeskant helemaal schoon met puimsteen, zodat het weer tamelijk nat wordt ( 11 ). Trek dan de touwen strak en verdeel de spanning. En zo moet het perkament blijven. En dan, tot ze droog zijn hoeft er niets meer gedaan te worden ( 12 ).'

Schedula diversarium artium.
Theophilus Presbyter. Vroeg XII eeuw.
Latijnse tekst in Duitsland opgetekend.
British Museum MS. Harley 3915, fol. 128r.

Bron: R. Reed: Ancient, skins, parchments and leathers, Seminar Press,
Londen en New York, 1972, p.133-134.

Tot zover de bespreking van het basisproces. In een volgend deel bespreek ik de geschiedenis van het perkament maken. Dan komen een aantal bijzondere aspekten aan de orde.
In een schema is het proces samengevat ( 13 ).